Kolejne warsztaty z cyklu „Public humanities and digital humanities: mutual inspiration and common (digital) tools” odbyły się 8 i 9 października w Lublinie.
Organizowana przez DARIAH-PL, KOED i DARIAH-DE w różnych miastach polski seria spotkań służyć ma wymianie doświadczeń i inspiracji pomiędzy przedstawicielami środowisk akademickich i sektora GLAM (Galleries, Libraries, Archives, Museums). Lublińskie spotkania zostały zrealizowane dzięki współpracy Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (członka konsorcjum DARIAH-PL) oraz Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” (należącego do KOED). Poświęcone różnym aspektom wizualizacji wiedzy w humanistyce warsztaty odbywały się równolegle na Wydziale Humanistycznym UMCS oraz w siedzibie Ośrodka.
Pierwszego dnia warsztatów na UMCS zorganizowano blok poświęcony nowej nauce sieci. W pierwszej części spotkania Radosław Bomba (UMCS) zaprezentował główne założenia i podstawowe kategorie badawcze wykorzystywane w tej dziedzinie, a także otwarte oprogramowanie, przydatne w tego typu badaniach. Po krótkiej przerwie odbył się warsztat prowadzony przez Wiesławę Osińską (UMK), stanowiący okazję do przećwiczenia zdobytej wcześniej wiedzy. Prowadząca przedstawiła dwa programy do dynamicznej analizy sieci i danych: Gephi i Cytoscape. Uczestnicy i uczestniczki warsztatu zmierzyli się z problemem pobierania danych z dostępnych on-line źródeł i odpowiedniego ich opracowywania, a następnie wykonali swoje własne wizualizacje. Ważny wątek warsztatu stanowił również problem ograniczeń wizualizacji i konieczności odpowiedniej interpretacji wyników badań.
W tym samym czasie w siedzibie Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” odbyły się dwa warsztaty na temat popularyzacji nauki. Pierwszy z nich, prowadzony przez Błażeja Betańskiego (PCSS), poświęcony został możliwościom wykorzystania narzędzia LoCloud Collections jako platformy do cyfrowego opowiadania historii. Usługa ta została opracowana przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe z myślą o małych instytucjach kultury, organizacjach pozarządowych oraz zespołach badawczych i pozwala na udostępnianie zbiorów w internecie oraz tworzenie wirtualnych wystaw bez posiadania własnej struktury informatycznej. Metadane obiektów wprowadzanych do LoCloud Collections automatycznie udostępniane są również w Europeanie.
Następnie o wykorzystaniu dokumentacji trójwymiarowej w pracy archeologów opowiedzieli Marta Bura i Janusz Janowski (Pracownia Skanerów 3D IA/LaCH UW). Uczestnicy i uczestniczki warsztatu mogli zobaczyć w jaki sposób powstają skany 3D i jak pozyskiwane są różne rodzaje chmur punktów (skaner laserowy Leica P30, światła strukturalnego Smarttech czy ze zdjęc Remake Autodesk). Osobny wątek stanowiły możliwości prezentowania trójwymiarowych modeli dzięki różnym technologiom Sketchfab, TrueView (www.3dscanlab.uw.edu.pl), Pdf 3d, Google VR.
Drugiego dnia na UMCS odbyło się spotkanie poświęcone metodom analizy i wizualizacji obrazów. Andrzej Radomski (UMCS) i Kamil Stępień (UMCS) zaprezentowali narzędzie przydatne przy tym zadaniu. Prowadzący skupili się na analizie dużych zestawów danych (big data), w skład których wchodzić mogą różne rodzaje cyfrowych obrazów: nie tylko grafika komputerowa, ale także reprodukcje dzieł sztuki, kadry filmów czy gier komputerowych. Podczas warsztatu omówili możliwości i ograniczenia następujących programów: ImageJ, Image plot, Sigma Scan Pro, Magix. Następnie Konrad Niciński, Paweł Ryżko i Agnieszka Kochańska opowiedzieli o tworzeniu naukowych narracji wizualnych w kolekcjach cyfrowych. Prowadzący warsztat zaprezentowali Nową Panoramę Literatury Polskiej – projekt od kilku lat rozwijany przez literaturoznawców i grafików pracujących w IBL PAN w Warszawie, stanowiący ciekawy przykład nowej formy narracji, za jaką uznawany jest digital storytelling.
Równolegle w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” wróciliśmy do wątku krytycznej interpretacji wyników wizualizacji. Podczas swojego warsztatu Marcin Wilkowski (LaCH UW) wprowadził podstawy języka R oraz zasady pracy z programem RStudio. Celem warsztatu było przygotowanie prostego korpusu do wizualizacji statystycznej słów. Uczestnicy i uczestniczki spotkania pobrali wybrane hasło z Wikipedii (korzystając z API Wikipedii), przygotowali korpus do wizualizacji odpowiednio go przetwarzając oraz wygenerowali chmury słów kluczowych. Podczas warsztatów okazało się, że chociaż język R coraz częściej wykorzystywany jest również przez humanistów (głównie w badaniach lingwistycznych) większość opracowań na jego temat adresowana jest do statystyków i w przyszłości konieczne będzie stworzenie podręcznika wprowadzającego podstawowe dla humanistów komendy i zastosowania.
Łukasz Kowalski („Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN”) zaproponował następnie warsztat poświęcony projektowaniu popularnonaukowego serwisu internetowego. Osoby biorące udział w spotkaniu poznały najważniejsze problemy związane z prowadzeniem takiego projektu, zaś główny nacisk położony został na tworzenie przejrzystych prototypów witryny. Uczestnicy i uczestniczki spotkania mieli także okazję przygotowania własnych prototypów, pracując w programach Pencil i Axure .
Duża liczba warsztatów prowadzonych przez przedstawicieli różnych ośrodków pozwoliła zaprezentować nie tylko różnorodne metody wykorzystania wizualizacji danych w humanistyce, ale także różne potrzeby badaczy. Dość mocno zaakcentowane zostały także wątki możliwości wykorzystania wizualizacji w popularyzacji badań oraz krytycznej refleksji dotyczącej metody. Wyraźna jest także potrzeba udostępnienia opracowań, które prezentowałyby zastosowania wizualizacji szerszej grupie odbiorców.
fot. Łukasz Kowalski CC BY 4.0